Avropada keyfiyyətli və münasib qiymətə təhsil almaq istəyən tələbələrin sayı ildən-ilə artır. Son illərdə Azərbaycanlı tələbələrin diqqətini cəlb edən ölkələrdən biri də Çexiyadır (Czechia)dır. Bunun əsas səbəbi isə dövlət universitetlərində Çex dilində bakalavr təhsilinin bütün xarici vətəndaşlar üçün ödənişsiz olmasıdır.
Bir çox tələbə "Çexiyada həqiqətən pulsuz oxumaq mümkündürmü?" sualını verir. Cavab bəlidir. Çexiya qanunvericiliyinə əsasən dövlət və dövlət tipli ali təhsil müəssisələrində Çex dilində təhsil alan tələbələrdən, vətəndaşlığından asılı olmayaraq, təhsil haqqı alınmır. Bu imkandan Azərbaycan vətəndaşları da yararlana bilirlər.
Lakin pulsuz təhsil dedikdə yalnız təhsil haqqının olmaması nəzərdə tutulur. Yaşayış, sığorta, yataqxana və digər gündəlik xərclər tələbənin özü tərəfindən qarşılanmalıdır.
Bu yazıda Çexiyada pulsuz bakalavr təhsilinin şərtləri, qəbul prosesi, dil hazırlığı, sənədlər, yaşayış xərcləri və digər vacib məqamlar haqqında ətraflı məlumat verəcəyik.
Bəli.
Çexiyanın dövlət və dövlət tipli universitetlərində Çex dilində təhsil alan bütün tələbələr üçün bakalavr, magistr və doktorantura proqramları ödənişsizdir. Bu hüquq yalnız Çexiya vətəndaşlarına deyil, bütün ölkələrin vətəndaşlarına şamil edilir.
Bununla yanaşı, bəzi inzibati ödənişlər (məsələn, qəbul ərizəsi haqqı), standart təhsil müddətinin uzadılması və ya ingilis dilində təhsil kimi hallarda əlavə ödənişlər tətbiq oluna bilər.
Ən vacib şərt tədris dilidir.
Əgər proqram:
Çex dilində tədris olunursa - dövlət universitetlərində təhsil haqqı ödənilmir. İngilis və ya başqa xarici dildə tədris olunursa - universitet tərəfindən müəyyən edilən təhsil haqqı tətbiq edilir.
Məhz buna görə bir çox beynəlxalq tələbə əvvəlcə Çex dili hazırlıq proqramına qoşulur, sonra isə dövlət universitetlərinə ödənişsiz qəbul olur.
Azərbaycan vətəndaşları da digər beynəlxalq tələbələr kimi Çexiyada dövlət universitetlərinə müraciət edə və qəbul olduqları halda Çex dilində pulsuz bakalavr təhsili ala bilərlər.
Vətəndaşlıq baxımından əlavə məhdudiyyət tətbiq edilmir. Əsas tələb universitetin qəbul şərtlərini yerinə yetirmək və lazımi dil biliyinə sahib olmaqdır.
Çexiyada bakalavr proqramlarına qəbul üçün tam orta təhsil haqqında attestat tələb olunur.
Lakin yalnız attestata sahib olmaq kifayət etmir.
Universitetlər aşağıdakı mərhələləri də tətbiq edə bilərlər:
attestatın tanınması (Nostrification); qəbul imtahanı; Müsahibə; qabiliyyət imtahanı (yaradıcılıq ixtisasları üçün); Çex dili biliyinin yoxlanılması.
Qəbul qaydaları universitet və ixtisasdan asılı olaraq dəyişir.
Çexiyada bakalavr təhsilinə qəbul üçün Azərbaycan attestatının tanınması vacib mərhələlərdən biridir.
Bu proses zamanı Çexiyanın müvafiq qurumları təqdim olunan orta təhsil sənədinin Çexiyada verilən tam orta təhsil sənədinə ekvivalent olub-olmadığını qiymətləndirirlər.
Bəzi hallarda əlavə sənədlər və ya imtahan da tələb oluna bilər.
Universitetlərin bir hissəsi bu prosesi özü həyata keçirir, digərlərində isə ayrıca nostrifikasiya proseduru tətbiq edilir.
Əksər hallarda xeyr.
Pulsuz proqramların böyük hissəsi Çex dilində olduğu üçün namizədin bu dili kifayət qədər bilməsi tələb olunur.
Bunun üçün bir çox beynəlxalq tələbə:
1 illik hazırlıq proqramında iştirak edir; intensiv Çex dili kursu keçir; universitetin qəbul etdiyi dil səviyyəsini əldə edir; daha sonra bakalavr proqramına müraciət edir.
Bir çox universitet beynəlxalq tələbələr üçün xüsusi hazırlıq kursları təşkil edir.
Universitetlərin əksəriyyəti bakalavr proqramları üçün ən azı B2 səviyyəsində Çex dili biliyi tələb edir.
Bəzi ixtisaslarda isə C1 səviyyəsi istənilə bilər.
Dil biliyi aşağıdakı üsullarla təsdiqlənə bilər:
universitetin daxili imtahanı; rəsmi dil sertifikatı; hazırlıq proqramının uğurla başa çatdırılması.
Xeyr.
Çexiyada ingilis dilində tədris olunan proqramlar adətən ödənişlidir.
Təhsil haqqı universitetə və ixtisasa görə dəyişir və illik bir neçə min avro təşkil edə bilər. Bununla belə, Qərbi Avropa ölkələri ilə müqayisədə bu məbləğ daha münasib hesab olunur.
Azərbaycanlı tələbələr arasında ən çox seçilən dövlət universitetləri bunlardır:
Charles University Czech Technical University in Prague Masaryk University Brno University of Technology Palacký University Olomouc University of Chemistry and Technology Prague Mendel University in Brno University of South Bohemia
Bu universitetlər mühəndislik, informasiya texnologiyaları, tibb, biznes, iqtisadiyyat, hüquq, humanitar elmlər və digər sahələr üzrə geniş proqramlar təklif edir.
Çexiyada dövlət universitetlərində yüzlərlə bakalavr proqramı mövcuddur.
Ən populyar istiqamətlər bunlardır:
Kompüter elmləri Proqram mühəndisliyi Süni intellekt Elektronika Maşınqayırma Memarlıq Tikinti mühəndisliyi Biznesin idarə olunması Maliyyə İqtisadiyyat Beynəlxalq münasibətlər Hüquq Tibb Əczaçılıq Biologiya Kimya Psixologiya Turizm Filologiya
Universitetdən asılı olaraq sənədlər dəyişə bilər.
Ən çox tələb olunan sənədlər bunlardır:
Attestat Attestat əlavəsi Xarici pasport Ərizə forması Motivasiya məktubu (bəzi proqramlarda) CV Dil biliyini təsdiq edən sənəd (tələb olunarsa) Foto Tərcümə və təsdiqlənmiş sənədlər
Çexiyada bakalavr proqramlarının böyük hissəsi 3 il davam edir.
Tibb və bəzi xüsusi sahələrdə isə daha uzunmüddətli proqramlar mövcuddur.
Pulsuz təhsil yalnız təhsil haqqını əhatə edir.
Tələbələrin aşağıdakı xərcləri nəzərə almaları vacibdir:
Yataqxana və ya kirayə Qidalanma Nəqliyyat Tibbi sığorta Tədris materialları Şəxsi xərclər
Rəsmi məlumatlara görə beynəlxalq tələbənin aylıq yaşayış xərcləri orta hesabla 500–750 avro arasında dəyişir.
Prada və Brno kimi böyük şəhərlərdə yaşayış xərcləri daha yüksək ola bilər, kiçik şəhərlərdə isə daha münasibdir. Yataqxanada qalmaq xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Çexiyada beynəlxalq tələbələr üçün müxtəlif təqaüd proqramları mövcuddur.
Bunlara daxildir:
Çexiya hökumətinin təqaüdləri Universitet daxili təqaüdlər Akademik nailiyyət təqaüdləri Sosial və yataqxana dəstəyi Erasmus+ proqramları
Şərtlər universitetdən universitetə dəyişir.
Çexiyada təhsil alan beynəlxalq tələbələr qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq işləyə bilərlər. Bu imkan tələbələrə yaşayış xərclərinin bir hissəsini qarşılamağa kömək edir. İş saatları və digər şərtlər tələbənin hüquqi statusundan və əmək qanunvericiliyindən asılıdır.
Çexiyanın akkreditə olunmuş ali təhsil müəssisələrindən alınmış diplomların Azərbaycanda tanınması üçün müvafiq tanınma (nostrifikasiya) prosedurundan keçmək tələb oluna bilər.
Universitet seçərkən onun akkreditasiyasını və proqramın rəsmi statusunu əvvəlcədən yoxlamaq tövsiyə olunur.
Çexiyada dövlət universitetlərində təhsil almağın əsas üstünlükləri bunlardır:
Təhsil haqqının olmaması (Çex dilində proqramlar üzrə) Avropa İttifaqında tanınan diplom Keyfiyyətli ali təhsil sistemi Münasib yaşayış xərcləri Geniş ixtisas seçimi Beynəlxalq tələbələr üçün hazırlıq proqramları Təqaüd imkanları Avropanın mərkəzində yerləşməsi və digər ölkələrə rahat səyahət imkanı
Çexiya Azərbaycanlı tələbələr üçün Avropada keyfiyyətli və əlçatan ali təhsil almaq baxımından ən cəlbedici ölkələrdən biridir. Dövlət universitetlərində Çex dilində təhsil alan bütün tələbələr üçün təhsil haqqının olmaması bu ölkəni xüsusilə fərqləndirir. Bununla yanaşı, beynəlxalq səviyyədə tanınan diplomlar, zəngin akademik mühit və münasib yaşayış xərcləri Çexiyanı bakalavr təhsili üçün ideal seçimlərdən birinə çevirir.
Əgər siz də Çexiyada pulsuz bakalavr təhsili almağı planlaşdırırsınızsa, Çex dilini öyrənməyə erkən başlamağınız, attestatın tanınması prosedurunu əvvəlcədən araşdırmağınız və müraciət edəcəyiniz universitetin rəsmi qəbul qaydalarını diqqətlə öyrənməyiniz uğurlu qəbul şansınızı artıracaq.
